AndersSamenwerken
AndersSamenwerken
AndersSamenwerken
AndersSamenwerken.nl is een website
over nieuwe werkconcepten inclusief
openhartige interviews met professionals
die de voordelen en uitdagingen delen
over efficiënt en slimmer samenwerken.
Jan Willem van Capelleveen
Home  |   Over  |   In de media  |   Copyright  |   Contact  |   Nieuwsbrief
Wat is een bedrijfscultuur? #hnw #anderssamenwerken

Wat is een bedrijfscultuur?

Als organisaties veranderen, moet rekening worden gehouden met de bedrijfsculturen. Wat betekent het begrip bedrijfscultuur?

We gaan eerst bepalen wat een bedrijf of organisatie is. Een organisatie is eigenlijk een samenwerkingsverband om een gemeenschappelijk doel te behalen. In dit artikel worden alle termen en begrippen kort en krachtig toegelicht.

We onderscheiden drie centrale organisatieprocessen:

Netwerk van de organisatie

Het netwerk van een organisatie bestaat uit een hele reeks omringende organisaties: consumenten/cliënten, toeleveranciers, aandeelhouders, omwonenden, overheid, vakbonden, werknemers, concurrenten en banken. Met andere woorden, zijn dit maatschappelijke behoeften, de technologische ontwikkeling, maatschappelijke ontwikkeling, normen en waarden, politieke ontwikkeling, de arbeidsmarkt en conjunctuur. Er is sprake van een kringloop. De organisatie is enerzijds verbonden met invoermarkten van arbeid, kapitaal, informatie en grondstoffen (halffabrikaten) en anderzijds verbonden met de uitvoerzijde, de verkoopmarkten voor productie of diensten.

Een organisatie streeft voortdurend ernaar te voorzien in bestaande behoeften binnen de maatschappij door het leveren van producten en diensten. Een organisatie moet rekenschap geven naar de buitenwereld, denk hierbij aan vakbonden, de overheid, milieuorganisaties en aandeelhouders.

Stakeholders

Een organisatie is eigenlijk een samenwerkingsverband, waarin als het ware een coalitie van belanghebbende partijen (de stakeholders) samenwerkt om een gemeenschappelijk doel te behalen. Stakeholders zijn: eigenaar, aandeelhouders, banken en andere vermogensverschaffers, leveranciers, leidinggevenden en uitvoerenden, afnemers, vakbonden en de overheid.

Een doelgroep is een groep waarop de organisatie een actie op richt. Een doelgroep wordt altijd gekozen uit de lange lijst van stakeholders. Ofwel, geen stakeholder, geen doelgroep. De doelstellingen van de organisatie worden bepaald door rekening te houden met de doelstellingen van de interne en externe stakeholders. De doelstellingen van de organisatie hebben betrekking op de marktpositie, productiviteit, winstgevendheid, maatschappelijke verantwoordelijkheid, groei/continuïteit en inkomen/werksfeer/prestige/status/zeggenschap.

Ben jij geïnteresseerd in nieuwe werkconcepten? AndersSamenwerken.nl heeft veel te bieden. Enkele leessuggesties voor jou:

Waarom organisaties Het Nieuwe Werken invoeren

Het toppunt van Het Nieuwe Werken: de bedrijfscultuur van Netflix

Werken op afstand doe je zo! Remote – Office not required

Frederic Laloux: Reinventing organizations

Semco-stijl: de bedrijfscultuur van vertrouwen en democratie

Sectoren van bedrijvigheid

Organisaties onderscheiden we op drie manieren:

Wat is cultuur?

Om te weten wat een bedrijfscultuur is, moeten we eerst het algemene begrip cultuur behandelen. Cultuur is afgeleid van het Latijnse woord ‘cultura’. Dat betekent letterlijk bebouwen, bewerken, vereren, versieren.

Als we in onze westerse (Nederlandse) cultuur het begrip cultuur bespreken gaat het veelal om de cultuuruitingen zoals schilderkunst, architectuur, literatuur, dichtkunst, muziek, dans en theater. Deze cultuuruitingen zijn slechts één aspect van cultuur.

Geert Hofstede

Van het begrip cultuur zijn meerdere definities geformuleerd. Volgens Geert Hofstede, die internationale bekendheid geniet op het gebied van interculturele studie, is cultuur de collectieve mentale programmering die de leden van één groep of categorie mensen onderscheid van een andere. Deze groep van mensen hanteren dezelfde normen en waarden in een samenleving.

Lagen van de cultuur

Cultuur manifesteert zich in lagen. Er wordt een vergelijking gemaakt met een ui. Laag voor laag kun je een ui afpellen. Er worden drie lagen onderscheiden bij cultuur: uitingen en producten, normen en waarden en basis aannamen.

Wat zijn cultuurproducten?

Cultuurproducten zijn taal, voedsel en kleding. Dit zijn zichtbare kenmerken. Niet direct zichtbaar zijn de waarden en normen van een maatschappij. Waarden zijn collectieve opvattingen en idealen van een groep over wat goed en fout is. Waarden zijn vrijheid, eerlijkheid, plicht, schoonheid en gerechtigheid. Normen zijn direct gekoppeld aan de waarden, immers er moeten richtlijnen zijn voor het handelen van de algemene waarden.

Basis aannames

Basis aannames worden ontwikkeld als een groep een probleem steeds op dezelfde manier oplost, op basis van normen en waarden van die cultuur. De basis aannames botsen als er communicatie over en weer is tussen twee verschillende culturen.

Mentale programmering

De mentale programmering die Geert Hofstede aanhaalt in zijn definitie over cultuur slaat op de processen die ons denken en doen bepalen. Voor de mentale programmering heeft Hofstede in de vorm van een piramide gegoten.

Menselijke natuur

Aan de basis van de piramide staat de aangeboren menselijke natuur. Dit is een universeel verschijnsel dat doorgegeven wordt via de genen. Daarboven komt de aangeleerde cultuur. Deze cultuur is specifiek voor een groep. Aan de top van de piramide is de persoonlijkheid van de mens. De persoonlijkheid kan zijn aangeboren of is aangeleerd. Uiteraard is dit specifiek voor het individu. Iedereen is anders, ook binnen een cultuur. De individuele persoonlijkheid is het eigen stuk mentale programmering dat niet gedeeld wordt met iemand anders.

Bedrijfscultuur

Het begrip bedrijfscultuur wordt omschreven als het patroon van waarden, doeleinden, normen, verwachtingen die voor het functioneren van de organisatie van belang zijn. Een bedrijfscultuur ontwikkelt zich door de jaren heen binnen een organisatie. Het bedrijf zal moeite doen om deze cultuur te handhaven. De cultuur evolueert wel, maar aan de andere kant is moeilijk om details veranderen.

Karakter van organisaties

Organisaties kunnen grofweg worden onderverdeeld in twee culturen: participatieve cultuur en autoritaire cultuur.

Participatieve bedrijfsculturen worden gekenmerkt door:

  1. Onderlinge afhankelijkheid;
  2. Open systeem (vrije uitwisseling van informatie);
  3. Gelijkwaardigheid (inbreng door iedereen);
  4. Dynamisch evenwicht (aanpassen aan omgeving);
  5. Autonomie (zelfstandigheid van medewerkers);
  6. Innovatie (bevorderen nieuwe ideeën);
  7. Decentralisatie (geen centrale coördinatie);
  8. Conflictoplossing (onderhandeling, compromissen).

Autoritaire bedrijfsculturen worden gekenmerkt door:

  1. Interne gerichtheid;
  2. Gesloten systeem (informatie uitstroom, geen instroom);
  3. Efficiency en kostenbesparing belangrijker dan innovatie;
  4. Elitisme (leiders van organisatie menen het beter te weten);
  5. Conservatisme (tradities en stabiliteit zijn belangrijk);
  6. Centrale autoriteit (de macht is in beperkte handen).

Verandermanagement en de omgeving van een organisatie

De omgeving van een organisatie wordt ingedeeld in twee delen: de interne en externe omgeving. Een organisatie moet rekenschap geven naar de buitenwereld.

De externe omgeving worden onderverdeeld in de macro-omgeving (niet door de organisatie te beïnvloeden), de meso-omgeving (markt en concurrentie) en de micro-omgeving (keuze van de organisatie)

Bij de interne omgeving organisatie gaat het om de bedrijfsprocessen, organisatie structuur en organisatiecultuur.

De macro-omgeving bestaat uit de demografische omgeving (bevolking en regio), economische omgeving, de technologische omgeving, de sociaal-culturele omgeving, politiek-juridische omgeving en ecologische omgeving.

Demografische factoren zijn bijvoorbeeld de groei, de omvang, de opvang en de samenstelling van de bevolking.

De economische factoren zijn bruto en nationaal product, de stand van de conjunctuur, de renteontwikkeling, de loonkostenontwikkeling, arbeidsproductiviteit en valutaschommelingen. De technische ontwikkelingen hebben implicaties voor de samenleving en de organisaties die daarin functioneren.

In de sociaal-culturele omgeving speelt de publieke opinie een belangrijke rol. Consumentisme speelt daarbij een rol. Consumentisme is het streven van consumenten doormiddel van zich te organiseren (in consumenten organisaties) sterker te staan tegenover de producenten en hiermee hun belangen gezamenlijk te verdedigen.

De politiek-juridische omgeving omvat de maatschappelijke onderwerpen.

Bij de ecologische omgeving staat de zorg voor het milieu centraal.

Meso-omgeving

Binnen de meso-omgeving zijn er drie vormen van concurrentie: de generieke concurrentie (productgroepen die in dezelfde behoeften kunnen voorzien), de productvormconcurrentie en organisatie- of merkconcurrentie.

Binnen de meso-omgeving onderscheiden we vijf marktvormen: monopolie (één aanbieder), monopolistische concurrentie (meer aanbieders met heterogene producten), homogene oligopolie (driekwart van markt in handen, producten volledig identiek), heterogene oligopolie (grotere organisaties met heterogeen product) en volledige mededinging (volkomen concurrentie, veel organisaties verkopen een homogeen product).

Vier strategieën

In de micro-omgeving staat groei centraal, omdat vroeg of laat de groei (afzet) afneemt en omzet daalt. Er zijn vier strategieën: marktpenetratie, marktontwikkeling, productontwikkeling en diversificatie.

Bij marktpenetratie staat marktverdieping centraal. Dit betekent de aankoopfrequentie opvoeren of grotere aantallen in één keer laten kopen bij bestaande producten d.m.v. aanpassing van promotie, distributie en prijsbeleid.

Bij marktontwikkeling probeert men nieuwe markten te vinden of producten aan te passen.

Bij productontwikkeling probeert men nieuwe producten te ontwikkelen of het bestaande product aan te passen.

Bij diversificatie gaat men met nieuwe producten nieuwe markten op.

Interne omgeving

De interne omgeving zien we dat organisaties op drie manieren zijn in te delen: lijnstructuur (hiërarchische niveaus), lijn-stafstructuur (specialisten aan hoofd van stafafdelingen) en matrixstructuur. Bij deze laatste vorm zijn de vraagstukken niet binnen één afdeling op te lossen.

Henry Mintzberg

De organisatiedeskundige Henry Mintzberg (Canadees) heeft een indeling gemaakt in zeven ideaaltypische organisaties:

Organisatiecultuur

Het geheel aan opvattingen over het werk, over elkaar, over uzelf en over de organisatie en het geheel aan gedragspatronen zoals die door ervaring zijn ontstaan.

Dit is de definitie van Veenman en Van Doorn (1997) van het begrip organisatiestructuur. Er zijn drie lagen. Centraal, dus in de kern, staat de identiteit van de organisatie. Aan de laag daarom heen is de cultuur af te meten door het communicatieklimaat, sociale structuur, waarden en normen, helden, rituelen en de stijl van leidinggeven. Aan de buitenste laag valt af te lezen hoe de cultuur tot uiting komt. Denk hierbij aan de huisstijl, presentatie en representatie.

Tot zover de theoretische benadering van het begrip bedrijfscultuur. Droge stof, maar verstandig om doorheen te worstelen als je wordt geconfronteerd met een veranderproces.

Netflix heeft een - voor Nederland - bijzondere bedrijfscultuur. Lees hoe Netflix de werknemers ruimte geeft om hun werk te doen.

Bijgewerkt op 25 november 2016
Foto: Unsplash/Tim Gouw